Αναμνήσεις από το Λιβαδοχώρι

Υπάρχουν εικόνες που δεν αποτυπώθηκαν ποτέ σε φωτογραφίες. Κι όμως, μένουν χαραγμένες πιο έντονα από οποιαδήποτε εικόνα. Είναι οι μυρωδιές, οι ήχοι, οι φωνές και οι μικρές καθημερινές στιγμές που έκαναν το Λιβαδοχώρι μοναδικό.

Περπατούσες στα σοκάκια του χωριού και δεν χρειαζόσουν να ρωτήσεις ποιο σπίτι μαγείρευε. Οι μυρωδιές σε οδηγούσαν από μόνες τους. Ο πλαστός, η μπατζίνα, η κολοκυθόπιτα, οι πίτες με τα χόρτα του βουνού, το φαγητό που σιγόβραζε στην κατσαρόλα ή ψηνόταν στη γάστρα, μοσχοβολούσαν σε κάθε γειτονιά. Ήταν αρώματα που γέμιζαν ολόκληρο το χωριό.

Σήμερα οι μυρωδιές χάνονται πίσω από τις ηλεκτρικές κουζίνες και τους απορροφητήρες. Τότε όμως ήταν η μυρωδιά της ίδιας της ζωής.

Τις νύχτες, όταν όλα ησύχαζαν, ακουγόταν από κάποιο σπίτι ο χαρακτηριστικός ήχος του αργαλειού. Οι νοικοκυρές, με αναμμένη τη λάμπα πετρελαίου αφού δεν υπήρχε ρεύμα, ύφαιναν ως τα μεσάνυχτα και πολλές φορές ως τα ξημερώματα. Την ημέρα δεν προλάβαιναν· τις περίμεναν τα χωράφια, τα ζώα, το σπίτι και τα παιδιά. Έτσι η νύχτα γινόταν ο χρόνος για να υφανθούν οι φλοκάτες, οι κουρελούδες και η προίκα των κοριτσιών.

Έπρεπε να ετοιμάσουν, ανάλογα ποιος είχε σειρά, και το φαγητό του δασκάλου. Μπορεί να ακουγόταν αργά τα βράδια και η ραπτομηχανή του πατέρα μου, του Κωσταντή. Έραβε ρούχα συγχωριανών, ειδικά παντελόνια με ύφασμα που λεγόταν ρετσίνα (το «τζιν» της εποχής), καθώς και κάπες ή μαλλιωτά για τους τσοπαναραίους, για να αντέχουν τον βαρύ χειμώνα κοντά στα γιδοπρόβατα.

Προς το μεσημέρι, αρκετές φορές, άρχιζε μια άλλη όμορφη συνήθεια. Τα σπίτια αντάλλασσαν φαγητά. Ένα κομμάτι πίτα, λίγο φαγητό από τη γάστρα, ένα πιάτο με όσπρια ή κρέας. Κανείς δεν σκεφτόταν ότι «δίνει». Όλοι ένιωθαν ότι «μοιράζονται».

Δεν υπήρχαν τηλέφωνα να επικοινωνούν μεταξύ τους. Υπήρχαν όμως οι ανθρώπινες φωνές. Από τη μια άκρη του χωριού ακούγονταν καλέσματα:

Και σε λίγο έβγαινε κάποιος στο παράθυρο ή στην αυλή.
Έτσι δίνονταν τα ραντεβού.
Έτσι καλούσαν ο ένας τον άλλον.
Έτσι ζούσε μια ολόκληρη κοινωνία.

Οι γυναίκες κάθονταν στα πεζούλια ή στα χαμηλά σκαμνάκια και έγνεθαν στη ρόκα, για να φτιάξουν το νήμα για τον αργαλειό.

Από τις απέναντι πλαγιές ακουγόταν συχνά η φωνή των βοσκών. Ζητούσαν να τους πάνε κάτι που είχαν ξεχάσει ή χρειάζονταν. Και ποιος μπορεί να ξεχάσει τη στεντόρεια φωνή του μπάρμπα Λία του Τζερεμέ; Η φωνή του ταξίδευε από βουνό σε βουνό, γέμιζε το φαράγγι και ο αντίλαλος την επέστρεφε πίσω. Ήταν σαν να συνομιλούσε με την ίδια την Πίνδο.

Σήμερα υπάρχουν τα κινητά τηλέφωνα, τα Android και οι βιντεοκλήσεις.
Τότε υπήρχε η ανθρώπινη φωνή.
Και έφτανε παντού.

Μεγαλώσαμε μέσα στην άγρια ομορφιά της φύσης. Το βουνό δεν ήταν τόπος εκδρομής. Ήταν η καθημερινότητά μας.

Η ζωή ήταν δύσκολη. Υπήρχε φτώχεια. Όμως υπήρχε και αξιοπρέπεια. Υπήρχε κουράγιο. Υπήρχε χαμόγελο.

Δεν είχαμε πολλά παιχνίδια. Πολλές φορές ούτε μπάλες. Και όμως δεν παραπονιόμασταν ποτέ στους γονείς μας. Φτιάχναμε μόνοι μας τις μπάλες μας από κουρέλια και υφάσματα.

Και όταν τον χειμώνα έσφαζαν τα γουρούνια, υπήρχε η μεγαλύτερη χαρά για όλα τα παιδιά. Κρατούσαμε την ουροδόχο κύστη του γουρουνιού (την «κατρήστρα», όπως τη λέγαμε στο χωριό), την πλέναμε, τη φουσκώναμε και γινόταν η καλύτερη μπάλα του κόσμου.

Ελαφριά. Ανθεκτική. Ατέλειωτο παιχνίδι.

Ίσως σήμερα αυτό να ακούγεται παράξενο. Για εμάς όμως ήταν ευτυχία. Και ήταν αρκετή.

Όταν ξέπεφτε καμιά κανονική μπάλα, τότε τα μεγάλα ματς ήταν στο «μαντρί». Το καλύτερο γήπεδο. Οριοθέτηση του τέρματος με πέτρες, και οι πλάγιες γραμμές του άουτ ήταν οι φτέρες. Μαγεία!

Πώς να ξεχαστούν οι τσουλήθρες που κάναμε καθισμένοι σε νάιλον, όταν οι πλαγιές είχαν πολύ χιόνι.

Ξεχωριστό κεφάλαιο στις αναμνήσεις μας είναι το σχολείο. Ένας δάσκαλος που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά ήταν ο κος Τσιατσιάβας. Με γνώσεις, αυστηρότητα όπου χρειαζόταν και απέραντη αγάπη για τα παιδιά, διαμόρφωσε χαρακτήρες και άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του. Το κείμενό του για την παλιά ζωή του χωριού, που έγραψε το 1970 και ανέβηκε πρόσφατα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αποδεικνύει πόσο πολύ το αγάπησε και δέθηκε με τους ανθρώπους του.

Το σχολείο του Λιβαδοχωρίου και ο δάσκαλος αξίζει να αποκτήσουν το δικό τους ξεχωριστό αφιέρωμα. Να συγκεντρωθούν οι αναμνήσεις όλων των μαθητών, οι φωτογραφίες (αν υπάρχουν), οι ιστορίες και τα βιώματα, ώστε να δημιουργηθεί ένα μικρό λεύκωμα για τις επόμενες γενιές.

Ξεχωριστή θέση μέσα στη ζωή του χωριού είχαν και οι ιδιαίτεροι χώροι του, τα καφενεία. Το καφενείο του Κωνσταντή Ραμιώτη, το καφενείο του Μήτσου Γελαδάρη, και αργότερα του Κώστα του Τζερεμέ. Ήταν τα σημεία που χτυπούσε η καρδιά του Λιβαδοχωρίου. Εκεί συναντιόνταν οι άνθρωποι, αντάλλασσαν νέα, μοιράζονταν χαρές και δυσκολίες και κρατούσαν ζωντανή την κοινωνική ζωή του χωριού.

Βίωσα από πολύ μικρός το καφενείο που είχαν οι γονείς μου, ο Κωσταντής και η Τσιβή (Παρασκευή). Η μητέρα μου άνοιγε το καφενείο από τα ξημερώματα. Περίμενε τους τσοπαναραίους για να πιούν τον καφέ τους και να πάρουν τα τσιγάρα τους πριν φύγουν για τα κοπάδια τους. Ακολουθούσαν όσοι πήγαιναν στα χωράφια τους. Και μετά, όλη μέρα και μέχρι το βράδυ, κόσμος για έναν καφέ, ένα τσίπουρο, μία παρτίδα ξερή ή δηλωτή, ένα κρασί ή μια μπύρα.

Το βράδυ ξεκινούσε με το άναμμα του «λουξ» (για τον φωτισμό του καφενείου) από τον Κωνσταντή, αφού δεν υπήρχε ρεύμα. Ποιος θα ξεχάσει τον μπάρμπα Γιώργο, τον μπάρμπα Νίκο και τόσους άλλους να παίζουν με πάθος την ξερή ή τη δηλωτή! Πειράγματα, γέλια, διαφωνίες, και στο τέλος… το έπαθλο για τον νικητή: ένα λουκούμι! Το πιο ωραίο λουκούμι, γιατί το συνόδευε η παρέα.

Κι όσοι γυρνούσαν κατάκοποι από τα κοπάδια ή από τα χωράφια, περνούσαν πρώτα από τα καφενεία για να πιούν ένα τσίπουρο ή ένα κρασί και να πουν μια κουβέντα, πριν πάνε στα σπίτια τους.

Ο πατέρας μου είχε τότε και το μικρό παντοπωλείο. Σε δύσκολους καιρούς, όταν τα χρήματα ήταν λιγοστά, εξυπηρετούσε χωριανούς με βερεσέδια. Ήταν ο ορισμός της κατανόησης και της αλληλεγγύης. Όλα γράφονταν με προσοχή στο τεφτέρι του, αλλά και στο τεφτέρι του πελάτη. Όταν ερχόταν η ώρα της πληρωμής, τα δύο τεφτέρια έπρεπε να συμφωνούν ακριβώς στη δραχμή. Έτσι λειτουργούσε η εμπιστοσύνη. Ήταν το POS της εποχής!

Κρατώ μερικά από εκείνα τα τετράδια, τα οποία δεν είναι απλώς κατάστιχα. Είναι ζωντανά κομμάτια της ιστορίας του χωριού. Είναι η απόδειξη μιας εποχής όπου η εμπιστοσύνη, η τιμιότητα και ο λόγος του ανθρώπου είχαν ανεκτίμητη αξία.

Στο μαγαζί υπήρχε το μοναδικό τηλέφωνο του χωριού. Στην αρχή, το παλιό χειροκίνητο με το κουρδιστήρι· δεν υπήρχαν αριθμοί και καντράν, γύριζες το κουρδιστήρι και ζητούσες από το τηλεφωνείο να σε συνδέσει. Αργότερα εξελίχτηκε και ήρθε το τηλέφωνο με τους αριθμούς για κλήση. Ήταν πάλι το μοναδικό, κοινοτικό τηλέφωνο. Όταν χτυπούσε και ζητούσαν κάποιον χωριανό, έπαιρνε το μικρόφωνο ο Κωσταντής ή η Τσιβή και φώναζαν στο μεγάφωνο να έρθει ο τάδε στο τηλέφωνο. Ήταν η εποχή που η επικοινωνία περνούσε μέσα από ανθρώπους και όχι από οθόνες.

Ξεχωριστή θέση στη μνήμη όλων μας είχε βέβαια το πανηγύρι των Αγίων Αποστόλων. Το μεγάλο αντάμωμα του χωριού. Οι ξενιτεμένοι επέστρεφαν, οι αυλές γέμιζαν κόσμο, οι δρόμοι παιδικές φωνές, τα κλαρίνα αντηχούσαν ως τα ξημερώματα.

Ιδιαίτερη στιγμή ήταν η πλειοδοσία για το ποιος θα κρατήσει την εικόνα των Αγίων Αποστόλων στον αύλειο χώρο της εκκλησίας, δίνοντας τα περισσότερα χρήματα. Ποιος θα ξεχάσει, ως επίτροπο της εκκλησίας, τον μπάρμπα Στέφο τον Πολυγένη, που αναφωνούσε τα ποσά που έδινε ο καθένας («ο τάδε 2.000 δρχ.», «ο τάδε 5.000 δρχ.» κ.ο.κ.)! Και το ωραιότερο, συνέχιζε με το «άλλος για την Αγία Παναγία». Μοναδικές στιγμές!

Δυστυχώς πια, το χωριό μας ζωντανεύει πλέον μόνο το καλοκαίρι. Τον χειμώνα, ο Βασίλης κρατά αναμμένο το φως του χωριού. Να είναι καλά ο Κώστας και ο Αλέκος, που βρίσκονται συχνά στο χωριό ακόμη και τον χειμώνα και δεν αφήνουν τον τόπο να ερημώσει. Επίσης ο Γιώργος και ο Χρήστος, που κι αυτοί βρίσκονται τακτικά στο χωριό, ή όποιος άλλος μπορεί και το επισκέπτεται και τον χειμώνα.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στον Πρόεδρό μας, τον Θόδωρο, που βρίσκεται συχνά στο χωριό ακόμη και τον χειμώνα, δείχνοντας έμπρακτα την αγάπη του για τον τόπο. Θερμά συγχαρητήρια αξίζουν επίσης στον Πολιτιστικό Σύλλογο του χωριού μας, που με τις δράσεις και τις εκδηλώσεις του κρατά ζωντανή την παράδοση και ενώνει τους απανταχού Λιβαδοχωρίτες. Με την ίδια εκτίμηση αξίζει να θυμηθούμε όλους τους Προέδρους της Κοινότητας που, ο καθένας στην εποχή του, εργάστηκαν για την πρόοδο του χωριού και άφησαν το δικό τους αποτύπωμα.

Αυτό το κείμενο είναι αφιερωμένο στα παιδιά μας και στα εγγόνια μας, για να μάθουν πως κάποτε η αξία ενός ανθρώπου δεν μετριόταν από όσα είχε, αλλά από όσα πρόσφερε. Πως ένα τεφτέρι άξιζε όσο μια υπογραφή, πως μια φωνή ένωνε όλο το χωριό, και πως ένα λουκούμι μπορούσε να είναι το πιο μεγάλο έπαθλο, όταν το συνόδευαν η παρέα, το γέλιο και η αγάπη.

Με αγάπη και νοσταλγία,
Ένας Λιβαδοχωρίτης